Mbi/titull: 

Duke reflektuar Historinë e Shtypjes kundër Shqiptarëve dhe Rezistencën e 

tyre 

(Një udhëtim përmes Malit të Zi, Maqedonisë dhe Kosovës) 



Titulli: 

XHOE DIOGUARDI: ËSHTË RADHA E BREZNISË SONË PËR TË BËRË GJITHÇKA QË KOMBI 

SHQIPTAR TË ÇLIROHET NJËHERË E PËRGJITHMONË ! 



Nën/titulli: 

Sot, ndërkohë që sheshi i cili do të na e japi fitoren, sheshi i burrave 

është në Uashington, ne ende kemi nevojë për trimërinë dhe vendosmërinë e 

Sulltanës, zgjuarsinë dhe fuqinë e Gjergj Kastriotit dhe për kujtesën e fortë 

e kërkesën e pafundme për drejtësi të Azem Hajdinit. Ajo që ndryshon tani 

është arma për të cilën ne kemi nevojë për ta fituar këtë betejë përfundimtare. 

Shpata e Skënderbeut, gërshërët e Sulltanës dhe armët e UÇK-së nuk do të 

na hyjnë tani në punë. 



Nga Hon. Joseph J. DioGuardi 



Qëllimi kryesor i delegacionit të Ligës Qytetare Shqiptaro-Amerikane në 

Ballkan, ishte që të vizitonte Malin e Zi për herë të parë me një zyrtar 

të lartë, Anëtar të Kongresit të SHBA. Ne morëm bashkë me ne Kongresmenin 

Tom Lantosh (Tom Lantos) dhe Anetën, bashkëshorten e tij, për të parë dhe 

dëgjuar në mënyrë të drejpërdrejtë luftën e vazhdueshme të popullsisë Shqiptare 

që sa po vjen e po shuhet në Ulqin, Tuz, Krajë, dhe Plavë- e-Guci, për të 

mbrojtur identitetin e tyre kombëtar, trashëgiminë kulturore deri tek të 

drejtat e pronës të trashëguar brez pas brezi nëpër shekuj e mijëvjeçarë. 



Rreth historisë së shqiptarëve në Mal të Zi dhe për aspektin më të rëndësishëm 

të delegacionit tonë do të flitet shumë më tepër në reportazhin e hollësishëm 

të Shirli Kllojis, Këshilltarja jonë e Çështjeve të Ballkanit. Qëllimi i 

kësaj shqyrtimi të shkurtër të situatës në terren në udhëtimin tonë të kohëve 

të fundit, përfshirë fotografitë e bëra, është që të japim mendimin tonë 

për historinë e shtypjes që i bëhet Kombit tonë Shqiptar dhe rezistencës 

së tij kundër kësaj shtypjeje, çka më krijoi mua mbresa të thella gjatë udhëtimit 

përmes Malit të Zi, Maqedonisë dhe Kosovës. 



Mes/titull: 

Masakra e Tivarit, pararendëse e asaj të Srebrenicës 



Kur unë vizitova kështjellën e lashtë ilire në Ulqinin e bukur, përfytyrimi 

i parë që më erdhi në mendjen time ishte ai i të parëve tanë duke luftuar 

kundër romakëve për të mbrojtur lirinë e tyre. Duke kaluar më vonë nëpër 

Tivar tashmë plot me sllavë rrugës për në Tuzin shqiptar, njeriu mund të 

përfytyrojë masakrën brutale të 4300 shqiptarëve të zënë në pritën e ushtrive 

serbe dhe të malazeze në mbarim të Luftës së Dytë Botërore. Kjo masakër ishte 

një pararendëse e brutalitetit të paparë të Srebrenicës më 1995. Brutaliteti 

Masakrës së Tivarit është konfirmuar nga Azem Hajdini, një nga pak të mbijetuarit 

e mbetur të kësaj masakre, kur ne e takuam në Prishtinë një javë më vonë. 

Ndërkohë që Azem Hajdini na fliste për marshimin e dhunshëm të trupave shqiptare 

për në Tivar, mua m?u kujtua se në një mënyrë të ngjashme aq shumë amerikanë 

janë vrarë nga duart e ushtrisë japoneze në marshimin e vdekjes të Batonit. 

Afër Hotel Grandit në Prishtinë, ku Shirli dhe unë e takuam Azem Hajdinin, 

ndodhet shtatorja madhështore e Skënderbeut si një monument i përjetshëm 

i 450 vjetëve luftë të shqiptarëve për t?u çliruar nga sundimi shtypës i 

Perandorisë Otomane, sundim që e detyroi familjen time shqiptare në Shekullin 

XV të kërkojë azil në Mbretërinë e atëhershme të Napolit, tani Itali, dhe 

në vitin 1929 të kërkojë mundësi ekonomike në Shtetet e Bashkuara të 

Amerikës. 



Mes/titull: 

Nga Skënderbeu tek Sulltana Saliu 



Ndërkohë që Shirli qëndroi në Kosovë për ta vazhduar punën, unë udhëtova 

me anëtarët e delegacionit në fshatin Qafa, i cili ndodhet pranë qytetit 

të Gostivarit në Maqedoni, ku familja Jonuzi nga Qyteti Atllantik (Atlantic 

City) më njohu mua me historinë e një tjetër simboli të madh të luftës kundër 

racizimit sllav: Sulltanën. Nëntëdhjetë vjet më parë, një vajzë tetëmbëdhjetë 

vjeçe, me emrin Sulltana Saliu ishte dëshmitare e masakrës kundër burrave 

të fshatit të saj, përfshirë edhe babain e saj, masakër e kryer nga ushtritë 

serbe dhe maqedone. Sulltana u vu vetë në krye të situatës trimërisht, duke 

marrë një palë gërshërë të mëdha dhe të mprehta, të cilat i kishte mbajtur 

të fshehura nën këmishën e saj dhe pastaj, pa ndihmën e askujt, ajo kishte 

vrarë kapitenin e ushtrisë dhe dy ndihmës të tij. Fjalët e fundit të Sulltana 

Saliut, thënë njerëzve të saj, teksa po jepte shpirt pasi ishte vrarë nga 

ushtarët sllavë, më kumbojnë në veshët e mi edhe sot e gjithnjë: ?Mos u 

dorëzoni! Luftoni burrërisht! Ju mund të fitoni!? 



Mes/titull: 

Ne do të fitojmë ! 



Unë e mora fjalën përpara mijëra shqiptarëve që kishin ardhur në tempullin 

e shenjtë në majën e malit të lartë në Qafë për të përkujtuar trimërinë e 

Sulltanës dhe unë përdora fjalët e saj të fundit për të theksuar se sot ne 

shqiptarët përballemi me të njëjtën sfidë në Mal të Zi, në Kosovë, Maqedoni, 

Preshevë dhe Çamëri. Sot, ndërkohë që sheshi i cili do të na e japi fitoren, 

sheshi i burrave është në Uashington, ne ende kemi nevojë për trimërinë dhe 

vendosmërinë e Sulltanës, zgjuarsinë dhe fuqinë e Gjergj Kastriotit dhe për 

kujtesën e fortë e kërkesën e pafundme për drejtësi të Azem Hajdinit. Ajo 

që ndryshon tani është arma për të cilën ne kemi nevojë për ta fituar këtë 

betejë përfundimtare. Shpata e Skënderbeut, gërshërët e Sulltanës dhe armët 

e UÇK-së nuk do të na hyjnë tani në punë. Pena, kompjuteri dhe zëri i fuqishëm 

i bashkuar në rezistencën e vazhdueshme shqiptare kundër padrejtësisë, shtypjes, 

asmilimit me forcë dhe genocidit do të jenë arma jonë në qoftë se ne do të 

dimë të mos dorëzohemi kurrë. Lufta e Lidhjes Shqiptaro Amerikane në Uashtington 

për pavarësinë e Kosovës, e cila t?i jepet Kosovës që tani, është vazhdim 

i luftës vazhdon luftës sonë kombëtare që nga kohët e lashta për liri dhe 

drejtësi për të gjithë shqiptarët. Ndoshta, sikurse unë mendova shpesh herë 

gjatë udhëtimit tonë historik, pas kaq shumë e shumë vitesh, është radha 

e breznisë sonë për të bërë gjithçka që kombi shqiptar të çlirohet njëherë 

e përgjithmonë. 



Përktheu & përgatiti për botim: Elida BUÇPAPAJ