Mbi/titulli:
Delegacioni i Ligės Qytetare Shqiptaro Amerikane sė bashku me
Kongresmenin Tom Lantosh ndėrmori njė Mision tė Gjurmimit tė Fakteve
Titulli: MALI I ZI: NJĖ SHTET APARTEIDI NĖ ZEMĖR TĖ EUROPĖS
Nėn/titull: Tom Lantosh: "Shpreh indinjatėn sesi nė Shekullin XXI ndaj
njerėzve tė qytetėruar qė jetojnė nė Evropė mund tė ushtrohet njė
diskriminim kundėr tyre kaq i thellė vetėm pse ata duan tė mbajnė
gjallė trashėgiminė e tyre gjuhėsore, kulturore dhe etnike."Anet
Lantosh: "Mali i Zi ėshtė njėqind vjet mbrapa pjesės tjetėr tė Evropės."
Nga Shirley Cloyes DioGuardi Kėshilltare e Ēėshtjeve Ballkanike e LQSHA
Prej 31 korrikut deri mė 4 gusht, Lidhja Qytetare Shqiptaro Amerikane,
me mbėshtetjen e Shoqatės Patriotike tė Krajės dhe Shoqatėn Ana e Malit,
ndėrmori njė mision tė gjurmimit tė fakteve nė popullsitė shqiptare nė
Mal tė Zi me Kongresmenin Tom Lantosh(Tom Lantos) dhe tė shoqen Anet
Lantosh (Annette Lantos).
Delegacion ishte nė zbatim tė njė plani tė Lidhjes Qytetare pėr tė
filluar ndėrkombėtarizimin e gjendjes sė shqiptarėve nė Mal tė Zi qė ka
marrė pikėnisje mė shumė se njė vit mė parė nė Uashington.
Nuk u desh shumė kohė pėr tė shpalosur tė vėrtetėn. Sepse shumė shpejt
ne zbuluam se pėrpjekjet e shumicės sllave malazeze tė sponsorizuara nga
shteti pėr ta pėrzėnė nga vendi ose pėr ta asimiluar popullsinė
shqiptare nė Mal tė Zi, nuk ėshtė njė temė e historisė, por njė realitet
bashkėkohor dhe shokues qė kėrcėnon vetė ekzistencėn e shqiptarėve nė
Mal tė Zi. Kjo pėrpjekje ėshtė acaruar nga njė racizėm vrastar
antishqiptar qė kėrcėnon gjithashtu tė ardhmen politike dhe ekonomike tė
Malit tė Zi si pjesė e Evropės.
Pas dėgjimit tė dėshmive nga ekspertė dhe veprimtarė shqiptarė nė Ulqin,
Ana e Malit, Krajė dhe Tuz, Annette Lantosh, e cila punon me Grupin
Kongresional tė tė Drejtave tė Njeriut (Congressional Human Rights
Caucus), bėri vėrejten se nė trajtimin e tij racist tė shqiptarėve,
"Mali i Zi ėshtė njėqind vjet mbrapa pjesės tjetėr tė Evropės."
Bazuar nė ato qė pa dhe dėgjoi, Kongresmeni Lantosh e pėrshkroi ndjenjėn
e tij si "njė indinjatė sesi nė Shekullin XXI ndaj njerėzve tė
qytetėruar qė jetojnė nė Evropė mund tė ushtrohet njė diskriminim kundėr
tyre kaq i thellė vetėm pse ata duan tė mbajnė gjallė trashėgiminė e
tyre gjuhėsore, kulturore dhe etnike." Kongresmeni Lantosh deklaroi se,
bashkė me miqtė e tij Joe DioGuardi dhe Shirley Cloyes, ai ėshtė "i
pėrkushtuar emocionalisht dhe intelektualisht" pėr ta ndihmuar popullin
shqiptar nė Malin e Zi. Ai u zotua qė "t"i trajtojė problemet e tyre nė
nivelet mė tė larta nė Uashington."
Mes/titull: Kongresmeni Tom Lantosh i gatshėm pėr tė ndėrkombėtarizuar
Ēėshtjen e Shqiptarėve nė Mal tė Zi
Dy qėllimet kryesore tė udhėtimit tonė ishin tė shikojmė, para sė
gjithash, kushtet nė tė cilat shqiptarėt e Malit tė Zi jetojnė sot dhe
pėr ta sjellė kėtė informacion nė Kongresin e SHBA, kėshtu qė Lidhja
Shqiptare, duke punuar me Kongresmenin Lantosh, mund tė ndėrmarrė njė
zgjidhje qė do t"iu japė shqiptarėve barazinė ekonomike, politike dhe
ekonomike me sllavėt malazezė. Pikėrisht siē luajti njė rol tė
rėndėsishėm pėr tė ndėrkombėtarizuar ēėshtjen shqiptare nė Kosovė, Tom
Lantosh ėshtė tashmė i pėrgatitur pėr tė bėrė tė njėjtėn gjė pėr
shqiptarėt e Malit tė Zi.
Anėtarėt e delegacionit pėrfshinin Presidentin e Lidhjes Qytetare
Shqiptaro Amerikane, ish Kongresmenin Joe DioGuardi, Kėshilltaren e
Ēėshtjeve Ballkanike Shirley Cloyes DioGuardi, dhe anėtarėt e Bordit tė
Lidhjes Qytetare Luan Bukolla, Gjergj Dedvukaj, Adem Dukaj, Sadri
Gjonbalaj dhe Marash Nuculaj; Xhevat Kraja (nėnpresident) dhe Adem Cukaj
i Shoqatės Patriotike tė Krajės; dhe Xheladin Zeneli (nėnpresident) i
Shoqatės Ana e Malit.
Faton Bislimi, student koordinator i Lidhjes Qytetare nga Kosova, ishte
pėrkthyes zyrtari i delegacionit. Ndėrkohė qė Kongresmeni Lantosh u nis
pėr nė Budapest pėr tė kremtuar 75-vjetorin e tij tė ditėlindjes nė
vendin e origjinės sė tij, disa nga anėtarėt e delegacionit tonė
udhėtuan pėr nė Prishtinė pėr tė mbajtur njė konferencė shtypi mė 5
gusht pėr hulumtimet tona nė Malin e Zi. Fill pas konferencės, ne patėm
fatin tė takohemi me Azem Hajdinin, njė nga pak tė mbijetuarit e
masakrės sė 4300 luftėtarėve antifashistė nė vitin 1945 nė Tivar, Mal i
Zi, nga forcat ushtarake serbe dhe malazeze. Azem Hajdini, i cili ka
publikuar njė raport tė dokumentuar tė masakrės, shpjegoi sesi ai, nėn
kėrcėnimin pėr vdekje, pėr shumė e shumė vite nuk ishte lejuar tė fliste
pėr kėtė tragjedi.
Ai shprehu shqetėsimin e tij se shqiptarėt e Malit tė Zi dhe kudo nė
Ballkan do tė vazhdojnė tė pėrballen me rrezikun e pėrzėnies dhe tė
shfarosjes nėse ne nuk do tė kėrkojmė ndryshimin e situatės.
Mes/titull: Emigrimi i detyruar forcėrisht, konfiskimi i tokės dhe
asimilimi i dhunshėm
Nė vijim tė historisė mizore tė genocidit kundėr shqiptarėve tė Malit tė
Zi, e cila filloi sė pari me aneksimin e tokės shqiptare nga Mali i Zi
mė 1878, atje ka ndodhur njė praktikė e vazhdueshme e emigracionit tė
detyruar forcėrisht, konfiskimit tė tokės dhe asimilimit tė dhunshėm.
Delegacioni i ndeshi kėto realitete nga Ulqini nė Tuz, gjithashtu nė
Plavė-Guci, ku pjesa e caktuar e grupit pėrfundoi misionin e hulumtimit
tė fakteve.
Historiani Riza Rexha shpjegoi se qyshkur tė ashtuquajturat Fuqi tė
Mėdha nė Kongresin famėkeq tė Berlinit i vunė shqiptarėt nėn kontrollin
malazez, pėrpjekjet pėr ta ndaluar fjalėn shqipe, mėnyrėn e jetesės dhe
kulturėn shqiptare dhe pėr t"i sllavizuar shqiptarėt, duke filluar me
vendosjen e prapashtesės sllave "-iē" nė mbiemrat e shqiptarėve, ka
vazhduar me intensitet. Sipas Riza Rexhės "shqiptarėt pėrballen me tė
njėjtat ēėshtje me tė cilat janė pėrballur gjatė 123 viteve me radhė."
Si rezultat, sot gjysma e popullsisė shqiptare tė Malit tė Zi jeton nė
Shtetet e Bashkuara tė Amerikės dhe nė Evropėn Perėndimore. Riza Rexha
gjithashtu pėrshkroi njė strategji paralele qė synon vendosjen e
malazezėve nė zonat me popullsi shqiptare pėr tė ndryshuar pėrbėrjen e
tyre etnike dhe strukturat politike.
Disa nga shembujt mė flagrantė tė konfiskimit tė tokave tė shqiptarėve
dhe tė vendosjes sė malazezėve nė zonat e populluara me shqiptarė pėr tė
ndryshuar demografinė kanė ndodhur dhe janė duke ndodhur nė Tuz. Ne
mėsuam nga Anton Lajcaj, njė profesor nė Tuz, se brenda vitit tė
ardhshėm, 1200 sllavė do tė vendosen nė fermat dhe do t"iu jepen
apartmente nė tokat e konfiskuara midis Tuzit dhe Podgoricės. Nė tė
njėjtėn kohė, qeveria ka konfiskuar tokėn nė pronėsi tė sllavėve nė
rrethinat e Podgoricės me qėllim qė tė ndėrtojė atje njė burg. Qeveria
iu ka premtuar pronarėve tė shqetėsuar tė tokave se ata do tė
kompensohen me 60000 metra katrore tokė qė do t"iu merret shqiptarėve.
Qeveria gjithashtu, gjoja pėr tė ndėrtuar njė park kombėtar, po ua merr
shqiptarėve kilometra tė tėra katrore tokash pėrgjatė Liqenit tė
Shkodrės, tė cilat shqiptarėt i kanė me tapi brez pas brezi. Kur
Kongresmeni Lantosh pyeti se ēfarė lloj kompensimi do t"iu bėhet
shqiptarėve tė cilėve ua ka marrė tokat e tyre qeveria malazeze, Anton
Lajcaj u pėrgjigj se ata nuk do tė marrin asgjė prej gjėje dhe se ēdo
protest do tė shpėrblehet me burg dhe me persekutim. Tuzi ka qenė
gjithashtu i ndarė fizikisht nga ndėrtimi i njė baze ushtarake dhe i njė
depoje tė mbeturinave e cila ėshtė burim i sėmundjeve tė fėmijėve
shqiptarė.
Anton Lajcaj deklaroi se "politika malazeze dhunon tė gjitha konventat
evropiane tė tė drejtave tė njeriut dhe se, po tė vazhdojė kėshtu, e
gjithė popullsia shqiptare do tė largohet prej kėndej ose do tė
asimilohet." Kur Kongresmeni Lantosh, zonja Lantosh dhe anėtarėt e
delegacionit tonė ishim tronditur thellė nga ato qė kishim parė dhe nga
guximi i shqiptarėve tė cilėt ne i takuan nė Malin e Zi, ne ishim
plotėsisht tė vetėdijshėm se politika shtetėrore tashmė ia ka arritur tė
asimilojė shumė shqiptarė, tė cilėt nuk flasin mė gjuhėn e tyre amtare.
Disa shqiptarė janė bashkuar tashmė me partitė politike malazeze dhe tė
tjerė kanė bashkėpunuar nė mėnyrė aktive me forcat qeveritare tė
sigurisė dhe me policinė speciale nė kontrollin dhe nė shtypjen e
popullsisė shqiptare.
Mes/titull: Arsimi si njė instrument i asimilimit dhe emigrimit tė
detyruar
Delegacioni kėrkoi tė takojė presidentin (Petrit Gjokaj) dhe
nėnpresidentin (Nik Gjeloshaj) tė Shoqatės Kombėtare tė Studentėve
Shqiptarė, si dhe liderė tė degėve tė kėsaj shoqate nė Ulqin. Ngaqė atje
nuk ka arsim tė lartė nė gjuhėn shqipe, tė gjithė i ndjekin studimet
universitare jashtė Malit tė Zi. Shoqata, e cila ka 700 anėtarė, ėshtė
themeluar kohėt e fundit pėr tė kundėrshtuar asimilimin dhe pėr tė
ndihmuar studentėt qė tė pėrballen me njė sistem arsimor qė ėshtė
ndėrtuar nė njė mėnyrė tė tillė qė pėr studentėt shqiptarė tė mbyllen tė
gjitha rrugėt. Petrit Gjokaj dhe Nik Gjeloshaj folėn pėr trysninė e
pareshtur mbi studentėt shqiptarė pėr tė harruar identitetin e tyre dhe
historinė e tyre dhe tė heqin dorė nga aktiviteti politik. Nė pėrgjigje
tė kėsaj trysnie, Shoqata ėshtė duke kėrkuar qė arsimi nė gjuhėn shqipe
tė bėhet nė shkollėn e lartė dhe me njė program mėsimor qė ua mėson
historinė dhe kulturėn shqiptare. Aktualisht, mėsimet nė gjuhėn shqipe
ekzistojnė vetėm nė shkollėn fillore, por as kjo madje nuk ka pėrhapje
tė plotė.
Gjithnjė e mė shumė serbishtja po shndėrrohet nė gjuhė tė vetme tė
shkollės nė tė gjitha nivelet (studentėt janė tė detyruar t"i pėrkthejnė
tekstet serbe nė shqip), dhe programet mėsimore janė plotėsisht nė
shėrbim tė kulturės dhe tė historisė serbomalazeze. Petrit Gjokaj tha
gjithashtu se Shoqata e Studentėve ishte duke punuar me tė gjithė trupėn
studentore nė Mal tė Zi pėr tė ēuar pėrpara ēėshtjen politike tė
shqiptarėve.
Ngaqė shqiptarėt pėrbėjnė vetėm shtatė pėr qind tė popullsisė sė Malit
tė Zi, studentėt theksuan se, duke u nisur nga standartet evropiane, ata
nuk mund tė shpresojnė qė Mali i Zi tė ndėrtojė njė Universitet nė
gjuhėn shqipe.
Megjithatė, ata thanė se studentėt shqiptarė tė Malit tė Zi duhet tė
regjistrohen sa mė shumė nė universitetet e Kosovės, Shqipėrisė dhe
Maqedonisė pa iu krijuar asnjė pengesė prej atyre universiteteve. Petrit
Gjokaj dhe Nik Gjeloshaj thanė se njė kolegj nė gjuhėn shqipe pėr tė
pėrgatitur arsimtarė pėr shkollėn fillore dhe tetėvjeēare do tė duhej tė
funksiononte nė Malin e Zi. Ata treguan sesi propozimi pėr kolegjin pėr
arsimtarė ėshtė duke u hedhur poshtė nė mėnyrė sistematike nga
politikanėt malazezė dhe shqiptarė. Qeveria ka ofruar tė ndėrtojė njė
kolegj pėr arsimtarė nė Nikshiq, i cili ėshtė nė thellėsi tė njė
territori plot me sllavė dhe prandaj ėshtė i papranueshėm nga shumica e
shqiptarėve.
Ndėrkaq, partitė politike shqiptare, nė vend qė tė jenė tė bashkuar pėr
tė kundėrshtuar ndėrtimin e kolegjit nė Nikshiq, janė duke u ndeshur mes
tyre se ku tė ndėrtohet kolegji nė tokėn shqiptare. Rezultati ėshtė njė
bllokim i situatės ēka kėrcėnon tė ardhmen e arsimit shqiptar nė Mal tė
Zi. Studentėt tė cilėt kanė mundėsi ekonomike pėr tė studiuar nė
universitetet jashtė Malit tė Zi shpesh e shikojnė se e kanė tė pamundur
tė rikthehen nė Malin e Zi, sepse shteti nuk i njeh diplomat e atyre
universiteteve dhe, prandaj, ata nuk mund tė gjejnė punė. Por shumė
studentė nuk arrijnė tė studiojnė nė asnjė shkollė tė mesme.
Pėr shembull, ne mėsuam nga historiani Ismail Doda, kur po qėndronim
bashkė pranė shtatores sė Skėnderbeut, ndėrtuar me financimin e Shoqatės
Patriotike tė Krajės, se studentėt nga Kraja janė tė detyruar tė shkojnė
nė Ulqin ose tė marrin autobusin pėr tė bėrė njė rrugė tė gjatė qė tė
mund tė vazhdojnė shkollėn e mesme.
Shumė prej tyre nuk kanė asnjė rrugėzgjidhje. Nail Draga, president i
Shoqatės sė Artistėve dhe Intelektualėve nė Ulqin dhe njė drejtor
shkolle qė kohėt e fundit ėshtė pushuar nga puna prej qeverisė sė Malit
tė Zi, i tha delegacionit tė Lidhjes Qytetare se "edhe pse Mali i Zi
ėshtė njė vend shumėkombėsh , prandaj edhe shumėkulturor, kultura
malazeze mbisundon."
Ai tha se "deri sot qeveria e Malit tė Zi nuk ka financuar qoftė edhe
njė projekt tė vetėm kulturor ose shkencor shqiptar."
Mes/titull: Prapambetja zhvillimore ekonomike dhe pappunėsa si njė
instrument i emigracionit tė detyruar me forcė
Askund tjetėr nuk ėshtė mė i dukshėm fakti se racizmi antishqiptar sjell
pasoja negative ndaj shqiptarėve dhe malazezėve se nė fushėn e
ekonomisė.
Ulqini, njė qytet ilir me bukuri magjepsėse qė ėshtė themeluar nė Epokėn
e Bronxit, ėshtė qendra mė e madhe turistike nė Detin Adriatik. Qyteti
ėshtė nė mė shumė se 80 pėr qind shqiptar dhe njė numėr shumė i madh i
turistėve qė vizitojnė Ulqinin janė shqiptarė.
Edhe pse qeveria qendrore nė Podgoricė i merr pėrfitimet mė tė shumta
nga turizmi i Ulqinit, duke e lėnė bashkinė pa fondet qė do t"i
duheshin qė ajo tė vepronte vetė, ajo, pra qeveria malazeze, refuzon
zhvillimin e infrastrukturės sė zhvillimit tė Ulqinit sepse Ulqini ėshtė
njė zonė me shumicė shqiptare. Rezultati ėshtė qė Podgorica lė gjithė
Malin e Zi pa kapitalin mė urgjentisht tė nevojshėm qė do tė sigurohej
nėpėrmjet industrisė sė turizmit tė zhvilluar nė shkallėn e duhur.
Delegacioni mėsoi se gjashtėdhjetė pėr qind (60%) e Ulqinit pėrbėhet nga
brezi i ri i shqiptarėve, sepse ata kanė gjetur punė nė turizėm dhe nė
administratėn bashkiake. Megjithatė nė Anėn e Malit, Krajė, Tuz dhe
Plavė-Guci, brezi i vjetėr mbizotėron, pėr shkak tė mungesės sė punės
dhe tė infrastrukturės.
Nė Krajė, historiani Ali Gjecbritaj informoi grupin tonė se nė vitin
1991, 4000 njerėz jetonin atje, por sot nė Krajė banojnė vetėm 2000
shqiptarė, sepse nuk ka punė, nuk ka ujė tė pijshėm (pavarėsisht
afėrsisė sė qytetit me Liqenin e Shkodrės) dhe nuk kanė lidhje me
Internetin. Muhamet Gjokaj, njė jurist nė Tuz, na shpjegoi se qyshkur
Tuzit, qendrės mė tė madhe tė shqiptarėve tė rajonit tė Malėsisė, i
ėshtė hequr autonomia e tij si bashki mė 1957 dhe ėshtė pėrfshirė nėn
Podgoricėn, ekonomia dhe infrastruktura janė pėrkeqėsuar deri nė atė
pikė sa qė gjysma e popullsisė shqiptare ka emigruar tjetėrkund. Nė
njėrin nga momentet mė tronditėse tė udhėtimit tonė pėrmes Malit tė Zi,
Gjokaj na shpalosi shkallėn e mjerimit, pėrfshirė mungesėn e ujit tė
pijshėm, mungesėn e elektricitetit minimal, mungesėn e lidhjeve
telefonike nė fshatrat shqiptare tė rajonit. I tillė ėshtė rasti i
Dinoshės, fshatit mė tė madh shqiptar tė asaj zone, i cili ndodhet vetėm
pesė kilometra larg kryeqytetit Podgorica dhe ku banojnė 1500 veta. Kur
Kongresmeni Lantosh pyeti sa fshatra malazeze janė nė kushte tė
ngjashme, pėrgjigja ishte kuptimplote "asnjė". Nė mėnyrė alarmante,
Gjokaj deklaroi se "kėrkesa pėr ta bėrė Tuzin komunė, si dhe ēdo kėrkesė
pėr pėrmirėsimine gjendjes sė shqiptarėve, ėshtė e paragjykuar tė
konsiderohet si njė vepėr e "lėvizjes separatiste". Ai deklaroi se
qeveria e Malit tė Zi ėshtė duke i kaluar tani nė parlament ligjet pėr
t"ua ndaluar shqiptarėve kontrollin e pushtetit vendor pėrgjithmonė.
Delegacion ynė mėsoi se Bashkimi Evropian nuk ka bėrė asgjė pėr tė
ndalur kėtė tragjedi tė pashoqe.
Mestitull/ Mungesa e shėrbimit shėndetėsor si njė instrument i
asimilimit dhe emigracionit tė detyruar me forcė
Siē ėshtė shpjeguar mė lart, emrat shqiptarė janė ndryshuar nė ēastin e
lindjes qė tė duken sllavė. Kjo bėhet sepse asnjė nga shtėpitė e lindjes
nė Malin e Zi nuk drejtohen dhe nuk kanė nė pėrbėrje mjekė ose mami
shqiptare. Dr. Sime Dobreci e informoi delegacionin se nuk ka pasur
investime financiare nė sistemin e shėrbimit shėndetėsor nė asnjėrėn
prej zonave shqiptare tė Malit tė Zi gjatė njėze viteve tė fundit.
Shumica e shqiptarėve nė Malin e Zi nuk mbulohen nga shėrbimet
shėndetėsore dhe, kur ata trajtohen nga kėto shėrbime, atėherė
komunikimi me sistemin e shėrbimit shėndetėsor bėhet nė serbisht.
Spitali i Ulqinit ėshtė njė institucion i varfėr, pa personel tė
mjaftueshėm dhe funksionin vetėm pėr turistėt, tė cilėt trajtohen pėr
sėmundje dhe plagė, por nuk funksionon pėr vendasit. Delegacion vizitoi
klinikėn nė Ana e Malit, njė nga klinikat e pakėta tė shqiptarėve nė
Malin e Zi. Vetėm dy mjekė iu shėrbejnė 10000 banorėve.
Dhe tė dy vijnė nga Ulqini ēdo mėngjes dhe rikthehen nė shtėpi nė orėn
7:00 tė ēdo mbrėmjeje. Nga Dr. Zulfie Duraku, me mėsuam se qeveria
financon shkollimin e studentėve sllavė tė mjekėsisė por jo tė
studentėve shqiptarė. (Ajo e kishte financuar shkollimin e vet nė moshėn
38 vjeēe.) Dr. Duraku nėnvizoi se klinika nė Ana e Malit ėshtė
"saktėsisht ashtu siē ka qenė atėherė kur ajo kishte lindur, pra si para
38 vjetėsh". Ajo na tha se klinika nuk merr asnjė fond nga qeveria.
Mestitull/ Sistemi i drejtėsisė antikrim dhe forcat e armatosura si
instrumente tė shtypjes politike
Juristi Gezim Kalavrezi ia dha delegacion njė pamje tė hollėsishme tė
sistemit tė drejtėsisė antikrim nė Malin e Zi, ku "parimi i tė drejtave
tė njeriut pėrpara ligjit nuk ėshtė praktikuar dhe ajo qė ėshtė shkruar
nė Kushtetutė nuk ėshtė zbatuar," tha ai.
Pėr shembull, ligji qė thekson se minoritetet kanė tė drejtėn tė
pėrdorin gjuhėn e tyre nė tė folur dhe nė tė shkruar nuk ėshtė zbatuar
kurrė. Tė gjitha procedurat gjyqėsore bėhen nė serbisht dhe pastaj
pėrkthehen. Sipas Kalavrezit, pėrkthimi ėshtė shpesh aq i dobėt saqė tė
drejtat e qytetarėve janė shfuqizuar plotėsisht. Asnjė nga gjyqtarėt nė
Gjykatėn Supreme apo nė zyrat e prokurorisė nuk janė shqiptarė. Gjatė
prezantimit me delegacionin tonė, Muhamet Gjokaj na rrėfeu se ai ishte
njė prej 300 shqiptarėve, nga mosha 18 deri 35 vjeēe (shumė prej tyre,
si Gjokaj, i martuar, me grua dhe fėmijė), tė cilėt sapo kishin marrė
fletėthirrjet ushtarake tė Serbisė pėr t"u paraqitur nė shėrbimin
ushtarak mė 3 shtator. Ky rekrutim, pra regjistrim i shqiptarėve tė
Malit tė Zi nė ushtrinė e Serbisė, ėshtė shpallur si njė pėrpjekje
"multietnike" e shtetit, tani qė shqiptarėt dhe sllavėt "nuk janė mė nė
konflikt." Dhe kur ėshtė kėtu fjala, historikisht, shqiptarėt kanė qenė
objekt i racizmit dhe brutalitetit tė tejskajshėm nė ushtritė e ish
Jugosllavisė nėn komandėn serbe dhe malazeze.
Mestitull/Konkluzion
Situata e shqiptarėve tė Malit tė Zi ėshtė e tmerrėshme dhe ogurkeqe.
Siē na deklaroi Nail Draga gjatė vizitės sonė, "qeveria malazeze i
"pranon" problemet e saj kur delegacionet ndėrkombėtare e vizitojnė
Podgoricėn, por nė praktikė ata kurrė nuk bėjnė ndonjė gjė." Mendėsia e
ngulitur nė qeveri ėshtė thellėsisht raciste dhe ende si nė kohėn e
komunizmit. Draga beson se problemi i tė drejtave qytetare tė
shqiptarėve nė Malin e Zi mund tė zgjidhet vetėm pėrmes ndėrhyrjes
diplomatike tė Shteteve tė Bashkuara tė Amerikės dhe Bashkimit Evropian.
Anėtarėt e delegacionit tė Lidhjes Qytetare janė tė pėrkushtuar tė
punojnė me Kongresmenin Lantosh pėr tė ndėrkombėtarizuar gjendjen e
shqiptarėve nė Malin e Zi. Ne nuk do ta mbėshtetim pavarėsinė e Malit tė
Zi derisa popullsia shqiptare tė ketė fituar plotėsisht tė drejtat
ekonomike, politike dhe kulturore.
Dhe ne fuqimisht do tė kundėrshtojmė pranimin e Serbisė dhe tė Malit tė
Zi nė Bashkimin Evropian dhe NATO gjersa tė dyja tė kenė vullnetin e
mirė pėr tė pranuar dhe mbrojtur legjitimitetin e shqiptarėve, duke
hequr dorė nga njė qind vjet tė spastrimit etnik e tė genocidit dhe tė
pėrqafojnė demokracinė si sundim tė ligjit.
Shirley Cloyes DioGuardi ėshtė Kėshilltare e Ēėshtjeve Ballkanike e
LQSHA Pėrktheu dhe
pėrgatiti pėr botim: Elida BUĒPAPAJ