Gjendja e Kombit Shqiptar
Shkruan: Joseph J. DioGuardi
Mė 20 janar tė kėtij viti, tek po qendroja nė Kapitol Hill sė bashku me Bordin e Lidhjes Qytetare Shqiptaro-Amerikane, ku po e pėrcjellnim presidentin Bush ndėrsa mbante fjalimin e tij vjetor para kombit, gjatė tė cilit ai erdhi nė pėrfundim se shteti i kombit tonė ėshtė i fuqishėm, mua mė shkonte mendja tek kushtet e mjera ekonomike, politike dhe shoqėrore qė po vazhdojnė tė rendojnė mbi supet e shtatė milionė shqiptarėve qė jetojnė pėrkrah njėri-tjetrit nė gjashtė jurisdiksione politike tė Ballkanit. Pėr njė ēast mendova me vete a thua sikur tė ishin kėtu sot e tė dėgjonin atė qė po e shihnja dhe dėgjoja unė, si do ta kishin vlerėsuar gjendjen e kombit shqiptar nė kontekstin ekonomik dhe politik tė botės sė sotme, Gjergj Kastrioti dhe Fan Noli?
Nuk kam as mė tė voglin dyshim se Kastrioti dhe Noli do tė vinin nė pėrfundim se gjendja e kombit shqiptar sot ėshtė e mjerė. Dhe kjo jo sepse shqiptarėt si individė dhe familje nuk janė tė fuqishėm, pėrkundrazi janė shumė tė fuqishėm dhe kjo ėshtė madje vetė arsyeja qė u ka mundėsuar atyre t'u bėjnė ballė e t'i mbijetojnė tė 2300 vjetėt e agresionit dhe okupimeve tė huaja, tė renditura mė poshtė:
Nga Perandoria romake e deri nė shekullin 21
300-100 PK Ulqini Perandoria Romake Mbretėresha Teutė
1443- Kruja Turqit otomanė Gjergj Kastrioti
1878-1912 Plava-Gucia Sllavėt malazezė Ali Pashė Gucia
28 nėntor, 1912
Vlora Fuqitė e Mėdha Ismail Qemali
1913 Qafa/Gostivar Sllavėt vendės & Serbėt Sulltane Saliu
1920-tat Drenica Serbėt
Shota dhe Azem
Galica
1920-tat-1930-tat Shqiptarėt nė Pėrzėnia nga Serbėt Fan Noli
Ballkan pėr nė Turqi
1944- Ēamėria Greqi Ēamėt
1945- Tivar Serbėt &
Malazezėt Azem Hajdini
1947 Tiranė Stalinizmi/Hoxha Pjetėr Arbnori
1956-
Lugina e Preshevės Serbi Kosovarėt
1974-1980 Beogradi Komunizmi/Tito Adem Demaēi
1981-1989 Prishtina Komunizmi/ Studentėt
Millosheviqi
1990-1997 Kosova Milosheviqi/ LDK/LQSHA
Ushtria serbe
1998- Prekaz, Drenicė Serbia Adem Jashari
1998 - Washington Lobet greke, serbe LQSHA
dhe
dhe ruse lobi
ēifut
1998-1999 Kosova Milosheviqi/
UĒK/LQSHA
Ushtria serbe
2000-2004 Kosova Beogradi dhe LQSHA/Seanca
aleatėt e tij
dėgj. 28
Lantos/Hyde
Tė huajt qė e
njohin agresionin brutal dhe okupimet e panumėrta tė tė huajve nė njėrėn anė
dhe rezistencėn e guximshme shqiptare nė anėn tjetėr, gjatė dy mijėvjeēarėve tė
shkuar mund tė numėrohen nė gishta. Por, pėr ligjet ndėrkombėtare, historia nuk
ėshtė mjaftė qė ta arsyetojė pavarėsinė e Kosovės dhe sjelljen e drejtėsisė nė
vend pėr tė gjithė shqiptarėt nė Ballkan. Ngritja e ēėshtjes dhe kėrkesave tė tilla nė
Washington dhe nė parlamentet e mbarė botės, varet nga populli shqiptar nga
lutjet dhe dėshmitė e tij para SHBA-ve dhe nga vetė interesi ndėrkombėtar pėr
njė Evropė paqėsore dhe stabile.
Dhe kjo ėshtė
pikėrisht ajo qė Lidhja Qytetare Shqiptaro-Amerikane po e bėn qė nga themelimi
i saj kėtu e pesėmbėdhjetė vite mė parė, si vazhdimėsi e punės qė e pata
filluar si kongresmen nė vitin 1986 dhe mė pas e vazhdova me Shirli Cloyes
DioGuardi, si kėshilltare e Lidhjes pėr ēėshtjet e Ballkanit, qė nga viti 1994.
Cilat janė
kushtet ekonomike dhe politike me tė cilat pėrballet populli shqiptar sot nė
Ballkan dhe nė mbarė botėn? Nga aktiviteti dhe angazhimi im gati njėzetvjeēar
nė mbrojtje tė popullit shqiptar nė Washington dhe gjėtiu nė botė, jam
pėrpjekur ta analizojė madhėsinė numėrike dhe statusin e popullit shqiptar nė
mbarė botėn dhe rezultatet mė kanė dalė si vijon mė poshtė:
Vendi
|
Popullsia shqiptare
|
Statusi politik
|
Statusi ekonomik
|
Pengasat pėr
liri dhe tė drejta tė njeriut |
Shqipėria
|
3,000,000
3,500,000
|
I kontrolluar nga Partia
Socialiste dhe krimi i organizuar
|
Papunėsia
30-50% |
Mungesė e
opozitės reale dhe efektive - Mbėshtetje e Perėndimit pėr status quon. |
Kosova
|
1,800,000- 2,000,000 |
Protektorat i
OKB-sė - Mungesė statusi final |
Papunėsia 60-70% |
Mungesė e
pavarėsisė, mbėshtetje e panortodoksizmit pėr Serbinė dhe mbėshtetje e
Evropės pėr "status quo" |
Maqedonia
|
800,000- 1,000,000 |
Ėshtė
nėnshkruar marrėveshja e Ohrit pėr barazi |
Papunėsi e
lartė |
Racizėm sllav Marrėveshja e
Ohrit nuk po implementohet. |
Mali i Zi
|
50,000
|
Aparteid
|
Papunėsia 50%.
Mungesė investimesh nė zonat shqiptare |
Racizėm
sllav dhe asimilim |
|
Preshevė, Medvegjė Bujanoc
|
100,000
|
UĒPMB nėnshkroi marrėveshjen paqėsore |
Papunėsia 50% Mungesė infrastrukture nė zonat shqiptare
|
Racizėm serb dhe intransigjencė |
|
Greqi (Ēamė/ Arvanitas/ Imigrantė) |
750,000- 1,000,000
|
Nuk u pranohet kombėsia. - Shkelje e tė drejtave tė njeriut |
Papunėsi e lartė Eksploatim i krahut tė lirė
shqiptar tė punės |
Shovenizėm grek. Nuk ka ndarje nga kisha
orthodokse dhe ekzistoen skllavėri ekonomike nga shteti |
|
Turqi (Stamboll &
vende tė tjera - Arnaut) |
3,000,000- 5,000,000 |
Vazhdon procesi
i asimilimit |
E pėrzier |
Shovenizėm turk
Mosnjohje e
origjinės etnike dhe kulturore |
|
Itali (Arbėreshė/Imigrantė) |
500,000- 1,000,000 |
Barazi e plotė |
E pėrzier |
Mungesė
pėrfaqėsimi politik nė Romė |
|
Zvicėr |
500,000 |
Pjesės dėrrmuse
i mohohet shtetėsia e plotė |
I favorshėm |
Diskriminim i
pjesėrishėm |
|
Gjermani &
Austri |
500,000 |
Pjesės dėrrmuse
i mohohet shtetėsia e plotė |
I favorshėm |
Diskriminim i
pjesėrishėm |
|
Belgjikė |
50,000 |
Integrim |
I mirė |
Minimal |
|
Skandinavi |
50,000 |
Integrim |
I mirė |
Minimal |
|
Francė &
Britani |
25,000- 50,000 |
Pjesės dėrrmuse
i mohohet shtetėsia |
I favorshėm |
Diskriminim i
pjesėrishėm |
|
Lindje e Mesme & Afrikė |
250,000 |
Kryesisht tė asimiluar |
E pėrziėr |
Asimilim |
|
Australi
& Z. e Re |
50,000 |
Barazi e plotė |
Shumė e mirė |
Asnjė |
|
Kanada |
50,000- 100,000 |
Barazi e plotė |
E mirė |
Asnjė |
|
SHBA |
550,000- 750,000 |
Barazi e plotė |
Shumė e mirė |
Asnjė |
TOTALI:
12,000,000-
16,000,000
T'i kthehemi nė
fund rrėmujės sė ēakorduar politike dhe ekonomike tė quajtur Ballkan.
Lidhja Qytetare
Shqiptaro-Amerikane, tė cilėn e themelova pasi e lėshova Kongresin nė vitin
1989, vazhdon tė pėrqendrohet nė shėndetin politik dhe mirėqenien ekonomike tė
tė gjithė shqiptarėve nė Ballkan.
Ndėrkohė qė
shqiptarėt e kanė tė lehtė tė flasin pėr "kauzėn kombėtare",
amerikanėve nuk ėshtė aspak e lehtė t'u shpjegohet se shtatė milionė shqiptarė
jetojnė pėrkrah njėri-tjetrit nė gjashtė pushtete politike, sepse i kishin
ndarė nė mėnyrė shumė tė padrejtė nga njėri-tjetri, apo "i kishin
mashtruar", pa pėlqimin e tyre, para, gjatė dhe pas Luftės sė Parė
Botėrore. Prandaj nuk ekziston rrugė tjetėr pėr t'iu qasur e pėr t'u marrė me
kombin shqiptar pėrveēse duke e shpjeguar
edhe mėnyrėn pėrmes tė cilės shqiptarėt e shohin tė ardhmen e tyre
politike nė secilėn prej kėtyre gjashtė vendeve ku vazhdojnė tė jetojnė
sot.
E ardhmja e kombit
shqiptar nė Ballkan
|
Vetėvendosje pėr shqiptarėt |
Pasoja nėse kjo nuk arrihet |
|
|
Shqipėri |
Demokraci e
plotė bazuar nė pluralizmin politik, iniciativė e lirė, sundim i ligjit dhe
qarkullim i lirė i njerėzve dhe mallrave me fqinjėt. |
Diktaturė, krim
i organizuar, Kontroll
ekonomik dhe politik nga Greqia dhe Serbia, qė shpie nė destabilizim dhe nė
luftė civile. |
|
Kosovė |
Shtet i
pavarur. |
Ndarje e
Mitrovicės qė pashmangshėm shpie nė konflikt. |
|
Maqedoni |
Barazi e plotė
mes shqiptarėve dhe sllavėve, dy grupeve mė tė mėdha etnike, pėrmes
implementimit tė plotė tė marrėveshjes sė Ohrit dhe demokratizimit politik. |
Shpėrbėrje e
shtetit qė shpie nė konflikt. |
|
Mal i zi |
Barazi e plotė
dhe pushtet i shqiptarėve nė komunat me shumicė shqiptare. |
Vazhdim i
asimilimit qė shpie nė destabilizim dhe nė konflikt. |
|
Preshevė |
Barazi e plotė
dhe decentralizim. |
Vazhdim i
mohimit tė tė drejtave pėrmes veprimeve policore, qė shpie nė konflikt. |
|
Ēameri |
Tė drejta tė
plota humane dhe civile dhe reparacion pėr ēamėt. |
Vazhdim i
eksploatimit tė shqiptarėve dhe vazhdim i mohimit tė tė drejtave tė ēamėve,
qė pashmangshėm shpiejnė nė destabilizim dhe konflikt. |
Pėrfundim
Lidhjen Qytetare Shqiptaro-Amerikane e shqetėson potenciali pėr njė konflikt tė ri nė Ballkan. U kemi sugjėruar miqėve tanė nė Kongresin amerikan se duhet tė qendrojnė tė angazhuar pėrkrah nesh nė Ballkan, veēanėrisht tani kur SHBA-ve nuk u duhet fare edhe njė pikė tjetėr e nxehtė. Dhe ne kemi insistuar se paqja e drejtė dhe e qendrueshme nė Ballkan mund tė arrihet vetėm duke i njohur Kosovės pavarėsinė, duke pėrkrahur demokraci tė vėrtetė nė Shqipėri dhe barazi tė plotė, tė drejta tė njeriut dhe drejtėsi pėr shqiptarėt nė Maqedoni, Mal tė Zi, Luginė tė Preshevės dhe nė Greqinė Veriore. Pa kėto tė fundit, e them me keqardhje se gjendja e kombit shqiptar prej shtatė milionė banorėsh nė Ballkan, si dhe respekti ndėrkombėtar pėr diasporėn shqiptare prej mesatarisht shtatė milionė banorėsh tė tjerė, do tė vazhdojė tė jetė e mjerė.
Pėrkth.M.Bazhdaraj
Pėrg.pėr botim: Elida BUĒPAPAJ